بررسی علل و عوامل نظری و ندالیسم در میان جوانان
                نو یسند گا ن: عا لیه شکر بیگی و فا طمه محمد ی را د

نابهنجاری ها در قالبهای مختلفی در جامعه ظهور پیدا می کنند مانند سرقت ،اعتیاد،فرار از خانه،فحشا... که  ناشی از طلاق ،اختلافات والدین،ستیز خانوادگی و ... . یکی از این نابهنجاری ها گرایش جوانان به تخریب می باشد که تخریب در نوع خود می تواند شامل تخریب اموال عمومی،فضای سبز،جاده ها ،دیوارها،..... باشد . که چنین فردی را در اصطلاح جامعه شناسان  وندال می گویند و کسی که گرایش به این گونه تخریب ها دارد را وندالیست نامیده می شود .

 بررسی علل و عوامل نظری و ندالیسم در میان جوانان
                مروری بر یافته‌های یك تحقیق در تهران بزرگ

نو یسند گا ن: عا لیه شکر بیگی و فا طمه محمد ی را د

چكیده
مقاله حاضر می‌كوشد با كمك او مباحث نظری و اطلاعات تجربی به دست آمده از تحقیق بررسی علل پدیده و ندالیسم در تهران به ادامه بحثی پیرامون ویژگیهای افراد جوان متمایل به ناهنجاری در این راستا با كاربرد روش پیمایش سعی شده است كه اطلاعات مورد نیاز با توجه به اهداف و فرضیبه‌های تحقیق جمع‌آوری شود. اهداف پژوهشی عبارتند از 1) شناخت نظری پدیده و ندالیسم از دیدگاه صاحبنظران 2) شناخت زمینه‌ها زمینه‌ها و عوامل گرایش جوانان به اعمال و ندالیستی و همچنین شناخت علل روانی و اجتماعی رفتارهای وندالیستی و پیدا كردن راه حلی مناسب برای رفع یا كم كردن این معضل از اهداف اصلی این پژوهش است. فرضیات تحقیق عبارتند از بررسی رابطه بین شخصیت و رفتار فرد در خانواده و تمایل به رفتار نا به هنجار (وندالیسم)، بررسی رابطه میان گذران اوقات فراغت با كارهای خطرناك و هیجان آور و تمایل به رفتار نا به هنجار (وندالیسم)، بررسی رابطه بین تحریك پذیری فرد و تمایل به رفتار نا به هنجار ، بررسی رابطه بین جلب توجه مردم و تمایل به رفتار نا به هنجار، بررسی رابطه بین عدم قدرت قضاوت فرد و تمایل به رفتار نا به هنجار، بررسی رابطه بین عصبانیت و تمایل به رفتار نا به هنجار بررسی رابطه بین عدم رشد كافی شخصیت و عدم جامعه پذیری فرد و تمایل به رفتار نا به هنجار، بررسی رابیطه بین كمبود توجه  یا توجه بیش از حد و تمایل به رفتار نا به هنجار كه در قسمتهای بعدی مقاله راجع به نتایج به دست آ”مده بحث خواهد شد و قابل ذكر است كه در این راستا و با توجه به نتایج به دست آمده راهبدها و پیشنهاداتی به عنوان راهكار عملی مطرح خواهد شد.

طرح مسئله :
در شرایطی که همبستگی متقابل فرد و جامعه از میان برود و فرد نتواند به کمک مکانیزم ها و ابزار هایی که جامعه در اختیارش قرار می دهد به اهدافش دست یابد در نتیجه از راهای دیگری که خلاف است سعی میکند به آن اهداف برسد در نتیجه می گوییم که فردنابهنجار شد و وقتی این حالت به صورت عام در جامعه شیوع پیدا می کند می گوییم جامعه دچار آنومی یا نا بسامانی شد و به عبارتی با از بین رفتن ارزشها و هنجار یا ضعیف شدن هنجار ها و ارزشها اعضای جامعه دیگر ارزشها و اهداف مشترکی را قبول ندارند .
به نظر مرتون بی هنجاری هنگامی به وقوع می پیوندد که فرد قادر نباشد با وسائلی که جامعه مشخص کرده به اهداف خود دست یابد و عکس العمل طبیعی این وضعیت روی آوردن به این انحراف است))،(فرجاد ،1382،ص 12).
نابهنجاری ها در قالبهای مختلفی در جامعه ظهور پیدا می کنند مانند سرقت ،اعتیاد،فرار از خانه،فحشا... که  ناشی از طلاق ،اختلافات والدین،ستیز خانوادگی و .... . یکی از این نابهنجاری ها گرایش جوانان به تخریب می باشد که تخریب در نوع خود می تواند شامل تخریب اموال عمومی،فضای سبز،جاده ها ،دیوارها،..... باشد . که چنین فردی را در اصطلاح جامعه شناسان  وندال می گویند و کسی که گرایش به این گونه تخریب ها دارد را وندالیسم نامیده می شود . تخریب اموال عمومی از سوی جوانان و نو جوانان دارای عواض و پیامدهای ما د ی  و معنوی می باشد . اما در نگاه دقیق تر به این قضیه می توان ابعاد عوارض انسانی را بسیار فراتر دید لذا با توجه به اینکه اکنون به دفعات شاهد تخریب اموال عمومی مانند کیوسک های تلفن ، اتوبوس ها ، کندن جاده ها ، خراب کردن دیوارها ، شکستن شیشه های مغازه ها و به هم ریختن ورزشگاهها از سوی جوانان و نوجوا نا ن بو د ه ا یم لذ ا در ا ین پژ و هش ، بیشتر به د نبا ل علل و عو ا مل ر خ دا د ن چنین ر فتا ر ها ی نا بهنجا را نه از سو ی جو ا نا ن بو د یم. تلا ش ما در این تخقیق بر این بو د که با دید گا هی علمی به بر ر سی پد ید ه وندا لیسم در شهر تهر ا ن بپر دا زیم که در قسمت نتا یج و جمعبند ی به آن اشا ر ه می شو د.

مقدمه
اگر چه به زعم آسیب شناسان اجتماعی همه صور و انواع نابهنجاری‌ها و نژندهای اجتماعی چون سرقت، قتل، قمار، قاچاق، خودكشی ،فحشا؟ء، اعتیاد.الكلیسم، وندالیسم و نظیر آن، معلول سازگاریهایی است كه بر روابط فرد و جامعه حاكم است، مع الوصف باید توجه داشت كه در همه دوره‌های تاریخی بنا به ماهیت و طبیعت ساختارها ،سازمان‌ها، نهادها و روابط اجتماعی تولید ، صور، اشكال و انواع خاصی از كجروی‌ها و ناهنجاری‌های اجتماعی در جوامع بروز و نمود یافته است. از این رو در برخی از دوره‌های تاریخی بعضی از رفتارها، رفتارهای نژند یا كجرو تعریف كرده‌اند. رفتارهای نژند جدیدی، نیز كه خاص جامعه جدید است، موطرح شده‌اند، به عبارت دیگر با تغییر ساختارها و مناسبات اجتماعی، نه تنها اشكال و انواع جدیدی از نا به هنجاریها پدید آمده‌اند بلكه میزان شیوع و رواج و نیز معنی و مفهوم آنها تغییر یافته‌اند. شاید سخن دور كهایم (1343، ص 94) شاهد صائبی بر این مدعا باشد كه: وندالیسم در زمره آن دسته از انحرافات و بزهكاریهای است كه در جامعه جدید نمود و ظهور یافته است. ژانورن (1963)، ویلینسن (1995)، هوبر(1991)و گلداستون (1998) آن را برخی مدرن و نوظهور دانسته‌اند كه به مثابه معضلی اجتماعی تا نیم قرن پیش مطرح نبود.
به زغم این صاحب نظران عصیان روز افزون انسان، علی الخصوص نسل جوان، در برابر تحمیلات اجتماعی و نیروهای قاهر و سركوبگر بیرونی نه تنها مبین احساس اجحاف و درماندگی آنها بلكه گویای خشم وپرخاشگری آنان در اثر احساس اجحاف و درماندگی است از این رو وندالیسم برخی نوظهور و مدرن در جامعه جدید است كه عكس العملی است خصمانه و واكنشی است كینه توازنه به برخی از صور فشارها، تحمیلات، ناملایمات، حرمانها، اجحاف ها و شكستها.
درستون جامعه شناسی انحرافات و آسیب‌شناسی اجتماعی با وندالیسم دكر را به مفهوم داشتن نوعی روحیه بیمارگونه به كار رفته كه مبین تمایل به تخریب آگاهانه، ارادی و خود خواسته اموال، تاسیسات و متعلقات عمومی است (ویكلینسن،) كلارك، 1991) مع‌الوصف باید توجه داشت كه اغلب صاحب نظران و محققان آن را به مثابه جنایتی خرد و از انواع بزهكاری جوانان به شمار آورده‌اند (میر وكلینارد 1986، ژانورن 1963) در كشورهایی كه دارای نظام منظم ثبت اطلاعات مربوط به میزان خسارت ناشی از وندالیسم در بخشهای مختلف هستند. آمارهای ترخیص شده حكایت از وسعت، شدت، دامنه، تعدد و تنوع وندالیسم در بخشهای خدمات، محیط ریست ، آموزش، بهداشت، تفریحات و نظایر آن و نیز سنگینی خسارات وارده و هزینه‌های تعویض و تعمیر وسایل و اشیای (تخریب شده دارد.(كلارك، 1991، هوبر:1991) قابل ذكر است تا قبل از زمستان 1374 كه نخستین تحقیق منظم در باب علل و شیوع وندالیسم در تهران بزرگ به همت شهرداری تهران و موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران انجام یافت،(محسنی تبریزی، 1374)با اطلاعات قلیل و دانش‌ محدودی در باب وندالیسم به ویژه در تهران كه بزرگترین حوزه كشوری است.وجود دانست.در حال حاضر تحقیقات محدودی هم در گوشه و كنار صورت گرفته است.در حقیقت در این تحقیقات به دنبال بررسی ریشه‌ای علل و عوامل پدیده وندالیسم در جامعه هستیم.امید است كه این تحقیق بتواند نمای كگوچكی را از وندالیسم به تصویر بكشد و راهكارهای به دست آمده در این مورد بتواند قدمی هر چند كوتاه در راه برداشتن معضل وندالیسم در جامعه بردارد
مبنا ی نظر ی وندا لیسم:
روانشناسان، جامعه شناسان هر كدام به تنهایی كفایت لازم را در تبین علل رفتار آدمی را نداشته و غالباً اسیر تنگ نظریها ، تك سبب بینی‌ها و تقیدات و تعصبات حوزه‌های نظری خود هستند. در مكتبهای جامعه‌شناسی، سازمانها، ساختارها و نهادهای اجتماعی و فرهنگی به مثابه واقعیتهای اجتماعی علت رفتار آدمی به حساب آمده‌اند و رفتارهای بزهكارانه را معلول ساختارهای اجتماعی و فلرهنگی دانسته‌اند، در مقابل روانشناسان و بویژه روانكاوان آن را معلول كاركرد نیروهای سركش درونی پنداشته‌اند. گروهی از صاحب نظران نیز در مقابل به تعامل میان فرد و جامعه در فراگرد رفتار اشاره كرده‌اند. رویكرد آنان بیشتر به روانشناسی اجتماعی نزدیك است و فرد و جامعه را توماً و در كنشهای متقابل در جریانات رفتاری دخیل می‌دانند. «و بر این اصل اصرار می‌ورزد كه انسان در عین حال كه سازنده جامعه و واقعیات اجتماعی است زیر نفوذ تولیدات خود نیز قرار دارد و به قول ایان تایلور رابطه‌ای كه میان انسانها و جامعه است یك رابطه دیاكلتیك است و این را در تمام مراحل گژ رفتاری می‌باید در نظر آورد. (تایلور، 1973 صص 3-1) در زیر به پاره‌ای از نظریاتی كه در تعیین الگو و مدل تحقیق موثر بوده‌اند می‌پردازیم.
بیگانگی و وندالیسم
دربسیاری از تحقیقات (تایلور 1973، فلكس 1986، استفنس میر 1989، گلداستون 1990، كلارك 1991 و...) به این نتیجه رسیده‌اند كه وندالها و جوانان بزهكار به طور دراماتیك یكی از بارزترین و مشهورترین گروههای بیگانه در جامعه معاصر هستند. به زعم این صاحب نظران وندالهای بیگانه معمولا در خانه‌هایی غیر منضبط با والدینی سر در گم و مردد و نامطمئن درماندگی و احساس اجحاف خود را به صورت قهرآمیز پرخاشگرانه در مقابل نسل بزرگتر، صاحبان قدرت و همه نهادها و سازمانهای تاسیس شده در جامعه نشان می‌دهند. این امر شاید با بحث لوئیس فیوئر (1973) در باب منشا انتسامی و روانی بیگانگی نسل جوان و روحیه‌ی انتقامجویی و رفتار توام با خشونت و ویرانگرایانه‌ی آنان مرتبط باشد. فیوئر آن را «تدبیر ناخودآگاه» می‌نامد. می‌نویسد.
«احساسات و عواطف صادره از ناخودآگاه جوان كه ناشی از ستیز نسلهاست خود را در جهان نامتعارف و غیر عقلایی به طور بارزی نمودار می‌سازد.» (فیونر، 1973، ص8) به نظر فیوئر، بیگانگی روانی خود را در صور رفتارهای نابهنجار نظیر وندالیسم، خشونت، میل به انتقام‌جویی و نظایر آن بورز می‌دهد. از این رو بیگانگی ماهیتا امری نابهنجار و جرم زاست. این نوع برداشت در مقابل آن دسته نظریه‌های ماركسیتی قرار دارد كه بیگانگی را امری طبیعی، مولد و آفریننده می‌بینند. (محسن تبریزی، 1370، صص 73-25) در این میان نظریه پردازان مختلفی مانند: كنیستون، ریچارد فلكس، ... نظریات مختلفی دراره‌ی بیگانه شدن وندالها از ارزشهای جامعه و خانواده جست می‌كنند و بواقع بیگانگی معلول تربیت خانوادگی و تضاد دیدگاههای خانواده ، با جامعه با... می‌دانند.
وندالیسم در نظریه‌خهای ناكامی، احساس اجحاف و پرخاشگری:
فروید از طرفداران نظریه‌های ناكامی و پرخاشگری بر این عقیده است كه انسان با عریزه مرگ زاده می‌شود. هنگامی كه این غریزه متوجه درون شود به صورت تنبیه و مواخذه خود ظاهر می‌گردد و در موارد افراطی منجر به خودكشی می‌شود. هنگامی كه این غریزه متوجه برون گردد به صورت خصومت، خشونت، آزار و اذیت، وندالیسم، تخریب وقتل تجلی می‌نماید. فروید معتقد است كه این نیروی پرخاشگرانه می‌باید به طریقی تخلیه شود و چنانچه این تخلیه صورت نگیرد فرد را با كسالت ، رخوت و ناآرامی روبرو خواهد ساخت. فروید مصر است كه جامعه ضرورتی حیاتی در كنترل و مهار غریزه خشم انسان است و او را یاری می‌دهد تا از آثار مخرب این نیرو بكاهد و آن را به رفتاری مفید و پسندیده بدل نماید (ارونسون، 1369 ، صص 162-3)
از دیدگاه فروید و برخی از روانكاوان، خشم و پرخاشگری مولود و محصول موقعیتها و شرایط نامطلوب و نامطبوع از قبیل دلتنگی، ورشكستگی، درد، حزن، اندوه، و نظایر آن است. روانكاوان دست كم سه شیوه برای پالایش نیروی پرخاشگرانه پیشنهاد كرده‌اند.
1) صرف آن در فعالیتهای بدنی، از قبیل بازیهای ورزشی دودین، جست و خیز ، مشت زدن و نظایر آن 2) شتغل به پرخاشگری خیالی و غیر مخرب 3)اعمال پرخاشگری مستقیم،حمله به فرد یا موضوع‌ ناكام كنند.آزار و اذیت، ناسزا گفتن، صدمه زدن، تخریب و دیگر رفتارهای معطوف به ویرانگری
 امروزه اغلب شواهد دلالت بر این موضوع دارد كه پرخاشگری مستقیم نیاز به پرخاشگری بیشتر را كاهش نمی‌دهد. به عبارت دیگر آسیب رساندن به دیگری، احساسات مخفی پرخاشگر را نسبت قربانی افزایش می‌دهد و در نتیجه منجر به پرخاشگری بیشتر می‌شود. اورستون متذكر می‌گردد كه خشونت تمایل به خشونت را كاهش نمی‌دهد بلكه به عكس خشونت موجد خشونت است. (اروسنون، 1369، صص183-84)
نظریه‌ برآیند كلارك
آركلارك (كلارك) كوشیده است با ا رائه‌ی مدلی علی – توصیفی به تمایل مسیر مجموعه‌ای از متغیرهای متعامل اجتماعی و روان‌شناسی در فرآیند پیدایی رفتار وندالیسمی بپردازد.

 
نتایج و یافته‌های تحقیق:
بر اساس نظرات صاحب نظران و تحلیل گران علوم اجتماعی و روان‌شناسی باید گفت كه به وجود آمدن یك فرد وندال تابع علل و عوامل اجتماعی و روانی مختلفی می‌باشد. كه مهمترین عاملی كه به نظر می‌رسد تاثیر بسزایی در گرایش جولنان به انحراف دارد، تاثیر خانواده بربزهكاری جوانان می‌باشد. خانواده كوچكترین و در عین حال مقدسترین سلول اجتماعی به شمار می‌رود كه بر اساس یك اتحاد معنوی، خونی و اجتماعی استوار گردیده است. جامعه شناسان معتقدند كه خانواده بیش از محیطهای دیگر وظیفه تربیت اخلاقی و معنوی طفل و به تعبیر دیگر نقش اجتماعی كردن كودكان و نوجوانان را بر عهده دارد.
هر گونه روابطی كه بین والدین بر فرازباشد به مثابه الگوی است كه كودك خودش را با آن هماهنگ می‌كند و بواقع اگر تنش را مشاهده نماید قطعاً ستیزه گر و اگر صلح و صفا را مشاهده كند قطعاً انسانی صلح خواهد شد در بررسی یافته‌ها و نتایج بدست آمده از میدان تحقیق، گویای آن است كه بشترین فراوانی در میان پاسخگویان (گروه سنی 24 سال به بالا) با 86 درصد می‌باشد، همچنین توزیع فراوانی جنسیت پاسهگویان حكایت از آن دارد كه از میان كل حجم نمونه (37 درصد مردان) و 63 درصد زنان بوده‌اند. سطح تحصیلات پاسخگویان بیانگر این مطلب است كه از كل نمونه مورد بررسی 38 درصد پاسخگویان در مقطع تحصیلی لیسانس و بالاتر می‌باشد بررسی اشتغال والدین نشانگر این بوده كه 51 از پدران شغل آزاد و 73 درصد از مادران خانه دار بوده‌اند. توزیع فراوانی وضعیت مسكونی پاسخگویان حاكی از آن است كه 75 درصد از پاسخگویان دارای منزل شخصی بوده‌اند.در مجموع 89 درصد از والدین پاسخگویان با هم زندگی می‌كردند. در پاسخ به این سوال كه رفتار خانواده با شما چگونه است؟ 48 درصد از پاسخگویان رفتار خانواده را خیلی خوب توصیف كرده‌اند. همچنین نتایج بدست آمده گویای آن است كه 71 درصد از پاسخگویان اختلاف و دعوا را در خانواده در حد خیلی كم و كم انتخاب نموده‌اند. پاسخگویان در پاسخ به این سوال كه آیا شما تا به حال كلمه وندالیسم(تخریب اموال عمومی) را شنیده‌اید:نتایج نشان می‌دهد كه41 درصد از پاسخگویان پاسخ بلی داده‌اند نتایج بدست آمده گویای آن است كه 55 درصد از پاسخگویان تفریحات خویش را به رفتن به پارك و سینما اختصاص داده‌اند همچنین نتایج بدست آمده گویای آن است كه 24درصد از پاسخگویان مرتكب وندالیسم شده‌اند.بررسی نتایج بدست آمده نشان می‌دهد كه پاسخگویان در پاسخ به این سوال كه به نظر شما علت وندالیسم چیست: پاسخگویان علل خودخواهی، انتقامجویی و خصومت، جامعه، نارضایتی از زندگی از خود بیگانگی، غلبه تكنولوژی بر انسان را ذكر كرده‌اند. همچنین نتایج نشان می‌دهد.
پاسخگویان در پاسخ به این سوال كه به نظر شما علت وندالیسم چیست ؟ پاسخگویان علل خود خواهی، انتقامجویی و خصومت جامعه ، نارضایتی از زندگی، از خود بیگانگی، غلبه تكنولوژی بر انسان را ذكر كرده‌اند. همچنین نتایج نشان می‌دهد كه 77درصد از پاسخگویان اظهار داشته‌اند كه نظارت اجتماعی نمی‌توانند عاملی برای كنترل ازدیاد اعمال تخریبی باشد. 84درصد از پاسخگویان، عدم رشد كافی شخصیت فرد و جامعه‌پذیری فرد، می‌تواند عاملی برای اعمال تخریبی باشد در بررسی فرضیات پژوهش، نتایج نشان می‌دهد كه:

1) بین رفتار خانواده با فرد و ارتكاب رفتار نابهنجار وندالیسم رابطه معنا دار وجود ندارد.

 2) بین تمایا به گذران اوقات فراغت با كارهای خطرناك و هیجان آور و ارتكاب نابهنجار (وندالیسم) رابطه معنا داری وجود ندارد.

3)با توجه به سطح معنا داری محاسبه شده برای آزمون خی دو كه كمتر از 1% رد شده و فرضیه پژوهشی مبنی بر وجود رابطه بین متغیرهای مورد بررس، تایید ده است، به عبارت دیگر با 99% اطمینان می‌توان اظهار داسشت بین تحریك پذیری فرد و ارتكاب رفتار نابهنجار (وندالیسم) رابطه معنا داری وجود دارد.

4)با 99% اطمینان متوان اظهار داشت بین جلب توجه مردم و ارتكاب رفتار نابهنجار (وندالیسم) رابطه معنا داری وجود دارد.

5)با 95% اطمینان و 5% درصد خطا می‌توان اظهار داشت بین عدم قدرت قضاوت فرد و ارتكاب رفتار نابهنجار (وندالیسم) رابطه معنا داری وجود دارد.

6) با اطمینان 995 می‌توان اظهار داشت بین عصبانیت و ارتكاب رفتار نابهنجار (وندالیسم) رابطه معنا داری وجود دارد.

 7) بین رشد كافی شخصیت و ارتكاب رفتار نابهنجار (وندالیسم) رابطه معنا داری وجود ندارد.

 8) با 99% اطمینان می‌توان اظهار داشت بین كمبود توجه با توجه بیش از حدوارتكاب رفتار نابهنجار (وندالیسم) رابطه معناداری وجود دارد.

ارائه پیشنهادات و رهنمودهای حاصل از یافته‌های پژوهش
الف) پیشنهادات
1) وندالیسم را می‌توان مانند هر مساله اجتماعی دیگر نمودی از ناهمانگی، نابسامانی ، عدم كاركرد صحیح برخی نهادهای زیربط آن مساله در جامعه داشت. اگر مساله اجتماعی را به مانند بیماری در جامعه تلقی نماییم، در این صورت راه‌حلها و پیشنهاداتی را می‌توان جهت حل آن را ارائه كرد.
2) در نظر گرفتن استحكام و شكل‌فیزیكی مناسب (به لحاظ عدم امكان تخریب وسایل، امكانات و اماكن عمومی،(در این رابطه به پژوهشها و آزمایشهای آلن و گرین برگرد 1387) در رتردام می‌توان اشاره نمود، یعنی استفاده از ماد و مصالحی كه كمتر مورد نظر این گونه افراد (وندالها) است
3) آموزش تبلیغ: توجه به امر آموزش و تبلیغ، پیرامون موضوع وندالیسم از جمله راه حل دیگر می‌باشد كه جهت حل این مساله اجتماعی در برخی كشورها مورد توجه قرار گرفته است از جمله این موارد آموزشی و تبلیغی می‌توان به فقیلم كارتون بلندی اشاره نمود كه در كشور آمریكا ساخته شده و موضوع آن به طور صریح در رابطه با وندالیسم می‌باشد
4) مطلوب ساختن شرایط محیط زیست : توجه به امور زیبا شناسی در ساخت اموال و احداث اماكن عمومی (از جهات گوناگون) و بهبود و اصلاح محیط زیست و زیبا سازی، وندالها را از دست زدن به خرابكاری منصرف می‌كند و می‌تواند به عنوان راه حلی مناسب برای مقابله با وندالیسم بكار آید.
5) ایجاد در بوجود آوردن زمینه‌هایی برای مشاركت مردم، در حل مشكل وندالیسم، بعنوان مثال در سوئد،دانش‌آموزان مدارس را طی برنامه‌ای به نظافت وسایل و اماكن عمومی دعوت كردند.
و به آنها دستمزد نیز داده شد، در انجام این فعالیتها رسانه‌های گروهی نیز مشاركتهای فعالی را از خود نشان داده‌اند 
6) نظارت اجتماعی (كنترلهای اجتماعی رسمی و غیر رسمی)از جمله راه حلهای دیگر مقابله با وندالیسم در برخی كشورها،استفاده از نیروی نظارت اجتماعی (كنترلهای اجتماعی رسمی مانند ابزارهای قانونی و پلیس و كنترل‌های غیر رسمی مانند ابزارهای اخلاقی، ارزشی و فرهنگی) می‌باشد. امید كه تحقیق فوق بتواند گاهی هر چند كوتاه در راه برداشتن معضل وندالیسم در جامعه بردارد.

---

منابع
1) اشرف، احمد «كژرفتاری» مسایل انسانی و آسیب شناسی اجتماعی ، مجموع گفتارهای درسی، آموزشگاه عالی خدمات اجتماعی 1354.
2) پاتریس ژانورن، «وندالیسم، بیماری جهانی خرابكاری» ترجمعه ماهان فرخ.
3- فرجاد، محمد حسین «آسیب شناسی اجتماعی و جامعه شناسی انحرافات». انتشارات بدر.
4- محسنی تبریزی، علیرضا (1374)، بررسی وندالیسم در تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، تهران.
5- دو اصل،دی ای 1376)، پیمایش در تحقیقات اجتماعی ، ترجمعه هوشنگ نایبی، نشر فی ، تهران،
 6- كرج، دیوید، كراچفید، ریچارداس، بلاكی، رجرتون ال ، (1347)، فرد و اجتماع، ترجمه محمود صناعی ، انتشارات زوار، تهران.
1- Bandura , Albert (1961) Tran smission of Aggression through Imitation if Aggressive Models journal of A bnorman and sovial psychology
2- Clarke R (1991-1998) Tacking van dalism A Home office Research unit Report vol . IIilandon.